Walenie
Walenie (Cetacea) – rząd ssaków (w kladystyce to klad w obrębie parzystokopytnych). Występują one głównie w oceanach. Wyjątkiem są delfiny słodkowodne, zamieszkujące rzeki oraz nieliczne gatunki żyjące na styku tych dwóch środowisk (estuaria). Rząd waleni skupia około 80 gatunków dużych zwierząt, takich jak delfin, morświn[2], kaszalot, płetwal błękitny. Ich podobieństwo do ryb ma charakter konwergencji.
Spis treści |
[edytuj] Anatomia
Wygląd i anatomia waleni podporządkowane są ściśle warunkom środowiska, w którym żyją. Na przykład uszy i genitalia samców ukryte są wewnątrz ciała, co zmniejsza opór wody w trakcie przemieszczania się zwierzęcia. Gruba warstwa tłuszczu nie tylko stanowi zapas energetyczny, ale przede wszystkich chroni przed nadmiernym oziębieniem organizmu. Otwory nosowe znajdują się na czubku głowy, co umożliwia oddychanie z zanurzonym ciałem. Walenie pływają za pomocą płetwy ogonowej, ustawionej poziomo (w przeciwieństwie do ryb). Płetwy piersiowe pomagają w sterowaniu. Odpowiadają one przednim nogom ssaków lądowych. Tylne nogi są całkowicie zredukowane, jedyną pozostałością są drobne kości wewnątrz ciała. Dodatkowo, większość gatunków posiada płetwę grzbietową.
[edytuj] Oddychanie
W głębi oceanu panują bardzo wysokie ciśnienia. Przed zanurzeniem wieloryby nabierają w płuca dużo powietrza. W głębinach zostaje ono zmiażdżone do ułamka poprzedniej objętości, zgniatane są też płuca i otaczające tkanki. Żeby odkształcenie płuc jak najmniej wpływało na kształt innych narządów, pojemność płuc wielorybów jest, w przeliczeniu na jednostkę masy ciała, dwukrotnie mniejsza niż u jakiegokolwiek ssaka lądowego. Mimo to fiszbinowce wytrzymują pod wodą do 40 minut, a kaszalot nawet ponad dwie godziny. Jest to możliwe ponieważ pojemność jednego wdechu wieloryba stanowi 90% całkowitej pojemności płuc. Ponadto gromadzą one tylko niewielką część tlenu w płucach (9%). Reszta przechowywana jest we krwi (41%) oraz w mioglobinie w mięśniach (50%).
[edytuj] Rozmnażanie
Walenie rodzą zawsze jedno młode. Czas ssania jest przeważnie długi (u wielu gatunków ponad rok), sprzyjając powstawaniu mocnych więzi matki z potomstwem. Większość waleni osiąga dojrzałość płciową późno, zwykle po siedmiu do dziesięciu lat. Ta strategia rozrodcza polega na płodzeniu nielicznego potomstwa, gwarantując mu wysokie szanse przeżycia.
Narządy płciowe podczas pływania spoczywają wciągnięte do wnęk wewnątrz ciała, co obniża opór. Większość waleni nie zawiera trwałych związków podczas parzenia się, zamiast tego samice wielu gatunków mają kilku partnerów w ciągu pory rozrodczej. Poród odbywa się ogonem naprzód, czyli sposobem o najniższym niebezpieczeństwie utopienia się noworodka. Matki karmią młode wtryskując im mleko o wysokiej zawartości tłuszczu do pyska.
[edytuj] Ewolucja
Przystosowanie waleni do życia w wodzie ma charakter wtórny. Ich "powrót" do wody nastąpił prawdopodobnie w eocenie. Między 55 i 34 mln lat temu pojawiły się pierwsze prawalenie. Wprawdzie rodowód waleni nie jest oczywisty, jednak przypuszcza się, że wywodzą się one od drapieżnych parzystokopytnych.
[edytuj] Echolokacja
Walenie orientują się w środowisku między innymi za pomocą echolokacji. Wydawane przez nie ostre trzeszczące dźwięki odbijają się od przeszkód i wracają w postaci echa, po czym są "przyjmowane" przez dolną szczękę i opracowywane w mózgu. Przypuszcza się, że tłuszcz w głowie zębowców, w tworze zwanym melonem, odgrywa rolę urządzenia kondensującego wydawane dźwięki w wąską wiązkę (zobacz echolokacja waleni).
[edytuj] Systematyka
W obrębie rzędu wyróżnia się trzy podrzędy[3]:
- zębowce posiadają zęby i odżywiają się rybami lub głowonogami. Wyróżniają się zdolnością postrzegania otoczenia przez echolokację.
- fiszbinowce charakteryzują się fiszbinem, czyli rogowymi płytami w górnej szczęce, służącymi do filtrowania planktonu z wody. Do nich należą największe gatunki żyjących zwierząt.
- wymarłe prawalenie
[edytuj] Walenie a człowiek
Większość gatunków dużych waleni jest zagrożona. Przez stulecia wielorybnicy polowali na nie dla zdobycia oleju, mięsa, fiszbinu oraz ambry (substancji z jelit kaszalota). Do połowy XX. wieku wielorybnictwo doprowadziło wiele populacji niemal do wyginięcia. Od 1985 r. międzynarodowe umowy zabraniają zabijania waleni dla celów komercyjnych. Obecnie wielorybnictwo regulowane kwotami dozwolone jest według tubylczych tradycji dla grup etnicznych, m.in. w subarktycznych regionach Ameryki i Syberii. Nowoczesne wielorybnictwo jest podtrzymywane w niektórych krajach (m.in. Japonia, Norwegia, Islandia) – oficjalnie do celów naukowych.
Dla mniejszych waleni największe zagrożenie stanowią sieci rybackie. Szczególnie podczas połowu tuńczyków w Oceanie Spokojnym corocznie giną tysiące delfinów. W wielu krajach trwają polowania na małe walenie, aby uzyskać pożywienie, olej albo mięso na przynęty. Najbardziej zagrożone są jednak delfiny słodkowodne przez użytkowanie zamieszkanych przez nie rzek.
Wielką atrakcję stanowi dla oceanariów i ogrodów zoologicznych trzymanie małych waleni, najczęściej delfinów. Ze względu na zdolność do nauki są one używane także w wojskach do działań bojowych[4].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Cetacea w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ morświn to jedyny waleń, jaki występuje na Bałtyku
- ↑ Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Cetacea. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 14 grudnia 2009] (nie dotyczy taksonu wymarłego)
- ↑ U.S. Navy Marine Mammal Program
[edytuj] Bibliografia
- Rice, Dale W., Marine mammals of the world: systematics and distribution, Washington (1998)
- Ziemia, rośliny, zwierzęta, Larousse, red.wyd.pol. J.Werner, J. Żabiński, Warszawa 1970, ISBN 83-10-08302-5
wynajem mieszkań wrocław adwokat warszawa hotele w polsce stancja warszawa Opisy na GG rejestr internetowy pozycjonowanie marki program do tworzenia prezentacji agencja pr Łódź zdjecia slubne Opole Quady Warszawa
| Dziwne śledztwo w sprawie masakry na Słowacji |
|
Coraz więcej znaków zapytania w sprawie poniedziałkowej masakry w Dewińskiej Nowej Wsi na Słowacji. Do tej pory najczęściej mówiono o rasistowskim motywie strzelaniny, w której zginęło osiem osób, a 15 zostało rannych. Zabójca miał na początku wymordować romską rodzinę swoich sąsiadów. Teraz okazuje się jednak, że rodzina ta wcale nie była pochodzenia romskiego. Tylko jedna z ofiar była Romem.
|
| Z rosyjskiego nawigatora zrezygnował szef 36. specpułku |
|
To ówczesny szef 36. Specjalnego Pułku Lotnictwa Transportowego zdecydował o rezygnacji z rosyjskiego nawigatora na pokładzie tupolewa lecącego do Smoleńska - ustalił dziennikarz RMF FM Mariusz Piekarski. Wczoraj prokuratura wojskowa, która bada katastrofę 10 kwietnia, potwierdziła informacje stacji, że posiada dokument dotyczący tej rezygnacji.
|
| Buzek: Potrzeba porozumienia w rodzinie "S" |
|
Do jedności i współdziałania mimo różnic wzywał podczas uroczystości z okazji 30-lecia podpisania Porozumienia Jastrzębskiego w Jastrzębiu Zdroju (Śląskie) przewodniczący Parlamentu Europejskiego Jerzy Buzek.
|
| Komorowski sprawdza decyzje L. Kaczyńskiego |
|
Prezydent Bronisław Komorowski analizuje wszystkie ustawy skierowane do Trybunału Konstytucyjnego przez swojego poprzednika - Lecha Kaczyńskiego. Jak podkreślił, chce sprawdzić m.in., które z nich trafiły tam ze względów politycznych.
|
| Dwulatkowi udało się rzucić palenie |
|
Dwuletni Indonezyjczyk Aldi Rizal, który wypalał do dwóch paczek papierosów dziennie, w końcu zerwał z nałogiem - donosi agencja AP. Zdjęcia dziecka, zaciągającego się papierosem, pojawiły się w maju w internecie, wywołując oburzenie na całym świecie.
|